Estate planning: wat er gebeurt met vermogen als niemand erover nadenkt

Estate planning klinkt als iets voor landgoederen en familiefortuinen, maar het gaat in de kern over een vraag die iedereen met een huis, een spaarrekening of een eigen bedrijf raakt: wat gebeurt er met wat ik heb opgebouwd als ik het niet meer zelf kan regelen. Zonder plan bepalen de wet en de fiscus het antwoord. Met een plan bepaal je het grotendeels zelf. Het verschil is vaak groter dan mensen denken, niet alleen in geld, maar ook in rust voor wie achterblijft.

Meer dan een testament

Veel mensen denken bij estate planning aan het testament, en dat is een onderdeel. Maar het vak is breder. Het gaat om de samenhang tussen huwelijkse voorwaarden, schenkingen tijdens leven, de eigen woning, een eventuele onderneming, verzekeringen, pensioen en de fiscale gevolgen van al die keuzes samen. Een testament dat op zichzelf goed in elkaar zit, kan alsnog verkeerd uitpakken als de huwelijkse voorwaarden er niet op aansluiten of als een schenking jaren eerder anders was bedoeld.

Neem een ondernemer met een bv, een woning op naam van beide partners en twee kinderen uit een eerder huwelijk. Wie alleen naar het testament kijkt, mist de vraag wat er met de aandelen gebeurt, of de partner in het huis kan blijven en hoe de kinderen worden beschermd. Estate planning legt die puzzel als geheel.

Wie dit werk doet

Estate planning is geen beschermd beroep, maar wel een duidelijk vakgebied. Notarissen doen het, net als fiscalisten, financieel planners, accountants en gespecialiseerde adviseurs. Ze werken op het snijvlak van erfrecht, huwelijksvermogensrecht en belastingrecht en vertalen die kennis naar een concrete situatie. Wie zich hierin wil bekwamen, volgt doorgaans een estate planner opleiding die deze rechtsgebieden bij elkaar brengt. De Opleiding Estate Planner van Lindenhaeghe is daar een voorbeeld van: zes lesdagen, waarvan vijf theorie en één vaardighedendag, klassikaal of in een Virtual Classroom, met daarnaast vijf tot tien uur zelfstudie per week. De stof loopt van huwelijksvermogensrecht en schenkingen via testamenten en fictiebepalingen naar het berekenen van erfbelasting en de gevolgen van overlijden voor het besteedbaar inkomen. Er is geen examen en geen register; deelnemers sluiten af met een certificaat, en de opleiding levert PE-punten op voor onder meer SEH en RB.

In de praktijk werken estate planners samen met andere specialisten: de adviseur inventariseert en ontwerpt, de notaris legt vast, de fiscalist rekent door.

De misverstanden die het duurst uitpakken

Het hardnekkigste misverstand is dat estate planning pas relevant wordt op hoge leeftijd. Wie jong een huis koopt met een partner zonder samenlevingscontract, staat al voor een estate-planningsvraag, alleen weet hij dat niet. Ook het idee dat de langstlevende partner altijd goed beschermd is, klopt niet vanzelf: het hangt af van de burgerlijke staat, de aanwezigheid van kinderen en wat er wel of niet is vastgelegd.

Een ander misverstand is dat schenken alleen zinvol is bij grote vermogens. Ook bij bescheiden bedragen kan gespreid schenken een verschil maken, al hangt de vraag of dat verstandig is af van de eigen situatie en de behoefte aan zekerheid.

Waarom het vak groeit

De vraag naar estate planning neemt toe, om nuchtere redenen. Er zit meer vermogen in woningen dan een generatie geleden. Gezinnen zijn ingewikkelder, met stiefkinderen, tweede huwelijken en partners die niet trouwen. Ondernemers vergrijzen en moeten hun bedrijf overdragen. En de regels rond schenken en erven veranderen regelmatig, waardoor een plan van tien jaar geleden vandaag niet meer hoeft te kloppen.

Voor financieel adviseurs betekent dit dat klanten steeds vaker vragen stellen die verder gaan dan de hypotheek of het pensioen. Wie daar geen antwoord op heeft, verwijst door. Wie het vak wel beheerst, kan de klant in samenhang helpen. Dat is ook de doelgroep die opleiders voor ogen hebben: adviseurs die hun bestaande advies willen verbreden met vermogensplanning. Bezoek de website van Lindenhaeghe, een opleider uit Rotterdam die ruim twintig jaar actief is, voor een beeld van hoe zo'n specialisatie zich verhoudt tot de negen Wft-modules, de permanente educatie en de opleiding tot Certified Financial Planner die dezelfde organisatie aanbiedt.

Waar je op let als je ermee begint

Wie een estate-planningsvraag heeft, doet er goed aan eerst zelf een overzicht te maken: wat is er, van wie is het, wat is vastgelegd en wat is nooit besproken. Vraag vervolgens naar de achtergrond van degene die adviseert en waarvoor hij doorverwijst. En houd in de gaten dat een plan onderhoud vraagt: een geboorte, een scheiding of de verkoop van het bedrijf zijn momenten om het opnieuw tegen het licht te houden. Estate planning is geen eenmalige handeling, maar een afspraak met jezelf om er af en toe naar te kijken.