Tweede spoor re-integratie: wat het is en wat de coach eigenlijk doet

Voor de meeste zieke werknemers is het doel eenvoudig: beter worden en terug naar de eigen werkplek. Maar soms blijkt in de loop van het eerste ziektejaar dat dit niet gaat lukken. De klachten zijn te blijvend, het werk is te zwaar of het bedrijf heeft geen andere functie beschikbaar. Op dat moment verschuift de opdracht van werkgever en werknemer: niet langer terug naar het oude werk, maar op zoek naar passend werk bij een andere werkgever. Dat is het tweede spoor, en daar komt de re-integratiecoach in beeld.

Waar het tweede spoor begint

De Wet verbetering poortwachter verwacht van een werkgever dat hij eerst alles doet om de medewerker binnen de eigen organisatie te houden. Dat is het eerste spoor: aangepast werk, minder uren, een andere functie, hulpmiddelen. Pas als duidelijk is dat dit geen reëel perspectief oplevert, of als er twijfel over bestaat, komt het tweede spoor in beeld. In de praktijk is de eerstejaarsevaluatie, rond week 52, het moment waarop die keuze scherp op tafel ligt. Wie dan zonder goede reden blijft wachten, loopt het risico dat het UWV bij de WIA-aanvraag oordeelt dat er te weinig is gedaan, met een loonsanctie als gevolg.

Beide sporen kunnen ook naast elkaar lopen. Een werkgever die twijfelt over terugkeer start het tweede spoor vaak alvast, wat voor de medewerker soms als opgeven voelt terwijl het bedoeld is om meerdere wegen open te houden.

De coach als begeleider van een kwetsbaar proces

Een tweede spoortraject wordt meestal uitgevoerd door een externe re-integratiecoach, in opdracht van de werkgever. De coach begint met het in kaart brengen van wat iemand nog wel kan. Dat gebeurt op basis van de belastbaarheid die de bedrijfsarts heeft vastgesteld, aangevuld met opleiding, ervaring, interesses en de reisafstand die iemand redelijkerwijs aankan. Daaruit ontstaat een zoekprofiel: welk soort werk, in welke sector, onder welke voorwaarden.

Vervolgens komt het echte werk. De coach helpt bij het schrijven van een cv dat niet om de ziekte heen draait maar ook niet alleen daarover gaat, oefent sollicitatiegesprekken, zoekt mee naar vacatures en werkervaringsplekken en onderhoudt contact met werkgevers die openstaan voor iemand met een beperking. Tegelijk rapporteert hij aan de opdrachtgever, omdat alles wat gebeurt uiteindelijk in het re-integratieverslag moet kunnen worden aangetoond.

Het moeilijkste deel is niet de arbeidsmarkt, maar de mens. Iemand die na twintig jaar zijn vak moet loslaten, rouwt om dat verlies. Er is boosheid op de werkgever, angst voor de toekomst, soms ongeloof dat er nog iets mogelijk is. Een coach die dat negeert en alleen vacatures doorstuurt, krijgt weerstand terug. Motiverende gespreksvoering, tempo aanpassen en eerlijk zijn over wat wel en niet reëel is, horen daarom net zo goed bij het vak als arbeidsmarktkennis.

Wat je moet kunnen om dit werk te doen

De combinatie van juridische kennis, arbeidsmarktkennis en coachvaardigheden maakt het vak breder dan het van buiten lijkt. Een coach moet weten wat de WIA, de WW en de poortwachterregels van hem verwachten, moet een plan van aanpak kunnen schrijven dat standhoudt bij het UWV, en moet tegelijk een gesprek kunnen voeren met iemand die eigenlijk niet wil. Een re-integratie coach opleiding die specifiek op het tweede spoor is gericht, brengt die drie kanten samen. De opleiding van CS Opleidingen duurt zes maanden en is blended opgezet: negen klassikale dagen, acht tot twaalf uur zelfstudie per week en zes praktijkopdrachten die onder begeleiding van een ervaren coach worden uitgevoerd. De inhoud is verdeeld over drie thema's: het proces met zijn instrumenten, zoals het zoekprofiel, de relevante wetgeving en het plan van aanpak; de begeleiding van de kandidaat, met motiverende gespreksvoering en het omgaan met weerstand; en reflectie op de eigen rol en de ethische kant van het werk. Het traject sluit af met een mondeling examen.

Erkenning en de weg ernaartoe

Er bestaat geen wettelijke titel voor re-integratiecoaches, en dat maakt het voor werkgevers moeilijk om kwaliteit te herkennen. Daarom kijken opdrachtgevers naar accreditatie en beroepsregistratie. Het diploma van deze opleiding is geaccrediteerd door Hobéon op hbo-niveau en wordt erkend door Noloc, de beroepsvereniging voor loopbaanprofessionals, met de titel loopbaancoach. Voor wie het vak instapt vanuit HR, jobcoaching, casemanagement of arbeidsdeskundig werk is dat een herkenbaar ijkpunt.

CS Opleidingen richt zich sinds 2009 op praktijkopleidingen in casemanagement, re-integratie en arbeidsongeschiktheid, met docenten die zelf als casemanager, arbeidsdeskundige, bedrijfsarts of mediator werken. Wie overweegt de stap naar het tweede spoor te zetten, moet weten dat het werk is waarin je zelden een snelle uitkomst ziet, maar waarin een geslaagde plaatsing voor iemand het verschil kan maken tussen een uitkering en een nieuw begin.